Bayburt Tarihçe
Mevcut kaynaklara göre Bayburt Sehrinin tarihi M.Ö. 3000’ li yillara kadar uzanmaktadir.

         Sehir Azziler tarafindan kurulmustur. Bayburt M.Ö. 770-665 yillari arasinda Kimmer ve Iskitlerin akinlarina ugramistir. Daha sonra bölgeye Haldiler hakim olmustur. Kisa bir süre Med’lerin eline geçen bölge daha sonra Pers hakimiyetine girmistir.
Xenophan, Anabasis adli eserinde Bayburt’tan büyük, kalabalik ve zengin bir sehir olarak bahsetmektedir. O zamanki adi Gymnias olan Bayburt bir Iskit sehridir. Iskitler bizim saka olarak tanimladigimiz Türklerdir. Bayburt yaklasik olarak 5000 yillik bir Türk sehridir.
          M.Ö.2 Y.Y. dan itibaren Pontus kralligina bagli olan Bayburt M.Ö. 40’li yillarda Roma hakimiyetine girmistir. Urartular tarafindan yapilan Bayburt Kalesi Roma Imparatoru Justinianus döneminde onarim görmüstür. M.S. 705 yilinda Emevilerin eline geçen Bayburt 715 yilinda Bizanslilar tarafindan geri alinmistir. 850 yilindan sonra Türklerle Bizanslilar arasinda sürekli savaslara sahne olan Bayburt, artik Müslüman Türklerin yerlesmeye basladiklari bir yer olmustur.1048 yilina gelindiginde bölge artik yogun Türk nüfusuyla meskundur. 1054 yilinda Bayburt Selçuklular tarafindan fethedilmistir. 1081 yilinda Bayburt Selçuklu Devletine bagli olan Saltuk ogullarinin ve ardindan Mengücek ogullarinin egemenligine girmistir. Daha sonra Danismentlilerin , ondan sonra da Bizanslilarin eline geçen Bayburt’u Trabzon Valisi Teodor Gabras geri alarak kendi egemenligini ilan etmistir. Bayburt Mogol istilasiyla büyük bir yikima ugramistir. 60.000 kadar Türkmen kitlesinin yerlestigi Bayburt Bölgesinden , 1000 kadar Türkmen bölgeye zarar veriyor gerekçesiyle Denizli taraflarina gönderilmislerdir. Anadolu Selçuklu Sultani Süleyman Sah’ in kardesi Mugusiddin Tugrul Sah 1200 – 1230 yillari arasinda Bayburt kalesini yeniden yaptirircasina tahkim ettirmistir.

Bayburt Kalesine Çin-ü Maçün kalesi de denilmektedir. Bunun sebebi kalenin Bati ve Güney dis yüzeylerinde tezyinat olarak mor firüze çinilerin kullanilmis olmasidir.

       Bayburt 14. Y.Y. da Akkoyunlu Devletinin kurulus ve tarih sahnesine çikis yeri olmustur. Akkoyunlu Idaresi 17 Ekim 1514’ te Yavuz Sultan Selim’ in veziri Biyikli Mehmet pasa’nin Bayburt’ un fethiyle görevlendirilmesine ve fethin gerçeklesmesine kadar sürmüstür. Fetihten sonra Osmanlilarca Sancak Merkezi yapilmis Erzurum, Tekman ve Ispir Bayburt’a baglanmistir.Bayburt’ ziyaret eden Evliya Çelebi Fatih’in 3000 Tireliyi Bayburt’ta iskana mecbur ettigini yazmaktadir.

1828 yilinda Ruslarca isgal edilen Bayburt Serasker Osman Pasanin topladigi kuvvetlerle Ruslari Aydintepe’ de büyük bir bozguna ugratmistir. Ancak daha sonra takviye kuvvetlerle geri dönen Ruslar , Serasker Osman Pasayi Kelkite kadar geri çekilmek zorunda birakmislardir. Ruslar Aydintepe’ de yenilmenin etkisiyle Bayburt’u yakip yikmislardir. Fransiz gezgin Texie Ruslarin bu tahribatini anlatmaktadir. Bu isgalin acisi Bayburt’lu Zihni’ nin ünlü kosmasinda dile getirilmektedir.
Rus isgali Ekim 1829 yilina kadar devam etmistir. Kale içindeki mahalle bir daha onarilamayacak ve içinde yasanamayacak sekilde tahrip edilmistir. 1. dünya savasinda Rus kuvvetleri 2 Mart 1916 tarihinde Kop’ a varmislar, burada Türk Askeri ve Bayburt halki büyük bir direnme göstermis ve bu savunma tarihe “2.Plevne Savunmasi” olarak geçmistir.

       16 Temmuz 1916 da Bayburt’a giren Rus Kuvvetleri ve onlarin isbirlikçisi Ermeniler halka pek çok zulüm yapmislardir. Ermeniler 1918 yilinin Subat ayinda yüzlerce Bayburtluyu Tas magazalara doldurmuslar ve diri , diri yakmislardir. Bayburt bu isgalden 21 Subat 1918 tarihinde kurtulmustur. Bu isgal esnasinda muhacir olarak Anadolu’nun iç kesimlerine giden Bayburtlular kurtulusla birlikte yurtlarina geri dönmüslerdir.

       Çorumdan dönenler Çorumda gördükleri Saat Kulesinin bir örnegini de Bayburt’ta yaparak Türkiye Cumhuriyetinin 1. kurulus yil dönümü olan 29 Ekim 1924 yilinda hizmete sokmuslardir. 1927’ ye kadar Erzurum’ a bagli olan Bayburt bu tarihte Gümüshane’ye baglandi. 21.06.1989 tarihinden itibaren 3578 sayili yasa ile il statüsüne kavustu.  

Bayburt Adinin Kaynagi

         Sehrin bu gün bilinen isminin Ortaçag Ermeni kaynaklarinda; Payberd, Bizans kaynaklarinda ; Payper , Baberd, Paypert. XII. Yüzyil sonlarinda bu bölgeden geçen Marko Polo’ nun seyahâtname’ sinde ; Painpurth, Baiburt. Arap kaynaklarinda ; Bâbirt, II. Mesud adina 1291’ de basilan bir parada Baypirt. Akkoyunlu tarihinden bahseden çagdas eserlerde Pâpirt seklinde geçen kelimenin son hecesi Berd’ in “yüksek kale” anlamina geldigi bilinmekteyse de ilk hecesine bir mana verilememektedir. 1647 yilinda sehri ziyaret eden Evliya Çelebi Bayburt adinin zengin manasina gelen “Bay” belde manasina gelen “yurt” gibi iki kelime ile izah eder. Osmanli dönemine ait kaynaklar ise ismi bu günkü söylenisine uygun olarak Bayburt seklinde kaydederler.

Kaynak

Kayıt: 2.11.2015
Güncelleme:1.12.2015
Paylaş
WS05